కిష్కిందకాండ సర్గ 18

శ్రీ రామాయణం కిష్కిందకాండ సర్గ 18

ఇత్యుక్తః ప్రశ్రితం వాక్యం ధర్మార్థసహితం హితమ్.
పరుషం వాలినా రామో నిహతేన విచేతసా.. 4.18.1..

తం నిష్ప్రభమివాదిత్యం ముక్తతోయమివామ్బుదమ్.
ఉక్తవాక్యం హరిశ్రేష్ఠముపశాన్తమివానలమ్.. 4.18.2..
ధర్మార్థగుణసమ్పన్నం హరీశ్వరమనుత్తమమ్.
అధిక్షిప్తస్తదా రామః పశ్చాద్వాలినమబ్రవీత్.. 4.18.3..

ధర్మమర్థం చ కామం చ సమయం చాపి లౌకికమ్.
అవిజ్ఞాయ కథం బాల్యాన్మామిహాద్య విగర్హసే.. 4.18.4..

అపృష్ట్వా బుద్ధిసమ్పన్నాన్వృద్ధానాచార్యసమ్మతాన్.
సౌమ్య! వానరచాపల్యాత్కిం మావక్తుమిహేచ్ఛసి.. 4.18.5..

ఇక్ష్వాకూణామియం భూమిస్సశైలవనకాననా .
మృగపక్షిమనుష్యాణాం నిగ్రహప్రగ్రహావపి.. 4.18.6..

తాం పాలయతి ధర్మాత్మా భరతస్సత్యవాగృజు: .
ధర్మకామార్థతత్త్వజ్ఞో నిగ్రహానుగ్రహే రతః.. 4.18.7..

నయశ్చ వినయశ్చోభౌ యస్మిన్సత్యం చ సుస్థితమ్.
విక్రమశ్చ యథా దృష్టస్స రాజా దేశకాలవిత్.. 4.18.8..

తస్య ధర్మకృతాదేశా వయమన్యే చ పార్థివాః.
చరామో వసుధాం కృత్స్నాం ధర్మసన్తానమిచ్ఛవ: .. 4.18.9..

తస్మిన్నృపతిశార్దూలే భరతే ధర్మవత్సలే.
పాలయత్యఖిలాం భూమిం కశ్చరేద్ధర్మనిగ్రహమ్.. 4.18.10..

తే వయం ధర్మవిభ్రష్టం స్వధర్మే పరమే స్థితాః.
భరతాజ్ఞాం పురస్కృత్య నిగృహ్ణీమో యథావిధి.. 4.18.11..

త్వం తు సంక్లిష్టధర్మా చ కర్మణా చ విగర్హితః.
కామతన్త్రప్రధానశ్చ న స్థితో రాజవర్త్మని.. 4.18.12..

జ్యేష్ఠో భ్రాతా పితా చైవ యశ్చ విద్యాం ప్రయచ్ఛతి.
త్రయస్తే పితరో జ్ఞేయా ధర్మ్యే చ పథి వర్తినః.. 4.18.13..

యవీయానాత్మనః పుత్రశశిష్యశ్చాపి గుణోదితః.
పుత్రవత్తే త్రయశ్చిన్త్యా ధర్మశ్చేదత్రకారణమ్.. 4.18.14..

సూక్ష్మః పరమదురజేయస్సతాం ధర్మః ప్లవఙ్గమ!.
హృదిస్థస్సర్వభూతానామాత్మా వేద శుభాశుభమ్.. 4.18.15..

చపలశ్చపలైస్సార్ధం వానరైరకృతాత్మభిః.
జాత్యన్ధ ఇవ జాత్యన్ధైర్మన్త్రయన్ ప్రేక్షసే ను కిమ్.. 4.18.16..

అహం తు వ్యక్తతామస్య వచనస్య బ్రవీమి తే.
న హి మాం కేవలం రోషాత్త్వం విగర్హితుమర్హసి.. 4.18.17..

తదేతత్కారణం పశ్య యదర్థం త్వం మయా హతః.
భ్రాతుర్వర్తసి భార్యాయాం త్యక్త్వా ధర్మం సనాతనమ్.. 4.18.18..

అస్య త్వం ధరమాణస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః.
రుమాయాం వర్తసే కామాత్స్నుషాయాం పాపకర్మకృత్.. 4.18.19..

తద్వ్యతీతస్య తే ధర్మాత్కామవృత్తస్య వానర! .
భ్రాతృభార్యావమర్శే.?స్మిన్దణ్డో.?యం ప్రతిపాదితః.. 4.18.20..

న హి ధర్మవిరుద్ధస్య లోకవృత్తాదపేయుషః.
దణ్డాదన్యత్ర పశ్యామి నిగ్రహం హరియూథప.. 4.18.21.

న హి తే మర్షయే పాపం క్షత్రియో.?హం కులోద్భవ: .
ఔరసీం భగినీం వాపి భార్యాం వాప్యనుజస్య యః.. 4.18.22..
ప్రచరేత నరః కామాత్తస్య దణ్డో వధః స్మృతః.

భరతస్తు మహీపాలో వయం త్వాదేశవర్తినః.. 4.18.23..
త్వం తు ధర్మాదతిక్రాన్తః కథం శక్యం ఉపేక్షితుమ్.

గురూర్ధర్మవ్యతిక్రాన్తం ప్రాజ్ఞో ధర్మేణ పాలయన్.. 4.18.24..
భరతః కామవృత్తానాం నిగ్రహే పర్యవస్థితః.

వయం తు భరతాదేశ విధిం కృత్వా హరీశ్వర! .
త్వద్విధాన్భిన్నమర్యాదాన్నియన్తుపర్యవస్థితాః.. 4.18.25..

సుగ్రీవేణ చ మే సఖ్యం లక్ష్మణేన యథా తథా.
దారరాజ్యనిమిత్తం చ నిఃశ్రేయసి రత స్స మే.. 4.18.26..
ప్రతిజ్ఞా చ మయా దత్తా తదా వానరసన్నిధౌ.
ప్రతిజ్ఞా చ కథం శక్యా మద్విధేనానవేక్షితుమ్.. 4.18.27..

తదేభిః కారణైస్సర్వైర్మహద్భిర్ధర్మసంహితైః.. 4.18.28..
శాసనం తప యద్యుక్తం తద్భవాననుమన్యతామ్.

సర్వథా ధర్మ ఇత్యేవ ద్రష్టవ్యస్తవ నిగ్రహః.. 4.18.29..
వయస్యస్యోపకర్తవ్యం ధర్మమేవానుపశ్యత: .

శక్యం త్వయా.?పి తత్కార్యం ధర్మమేవానుపశ్యతా.. 4.18.30..
శ్రూయతే మనునా గీతౌ శ్లోకౌ చారిత్రవత్సలౌ.
గృహీతౌ ధర్మకుశలైస్తత్తథా చరితం హరే!.. 4.18.31..

రాజభిర్ధృతదణ్డాస్తు కృత్వా పాపాని మానవాః.
నిర్మలాస్స్వర్గమాయాన్తి సన్తస్సుకృతినో యథా.. 4.18.32..

శాసనాద్వా.?పిమోక్షాద్వా స్తేనః స్తేయాద్విముచ్యతే.
రాజాత్వశాసన్పాపస్య తదవాప్నోతి కిల్బిషమ్.. 4.18.33..

ఆర్యేణ మమ మాన్ధాత్రా వ్యసనం ఘోరమీప్సితమ్.
శ్రమణేన కృతే పాపే యథా పాపం కృతం త్వయా.. 4.18.34..

అన్యైరపి కృతం పాపం ప్రమత్తైర్వసుధాధిపైః.
ప్రాయశ్చిత్తం చ కుర్వన్తి తేన తచ్ఛామ్యతే రజః.. 4.18.35..

తదలం పరితాపేన ధర్మతః పరికల్పితః.
వధో వానరశార్దూల న వయం స్వవశే స్థితా:..4.18.36..

శృణు చాప్యపరం భూయః కారణం హరిపుఙ్గవ.
యచ్ఛ్రుత్వా హేతుమద్వీర! న మన్యుం కర్తుమర్హసి.. 4.18.37..

న మే తత్ర మనస్తాపో న మన్యుర్హరిపుఙ్గవ! .
వాగురాభిశ్చ పాశైశ్చ కూటైశ్చ వివిధైర్నరాః.. 4.18.38..
ప్రతిచ్ఛన్నాశ్చ దృశ్యాశ్చ గృహ్ణన్తి సుబహూన్మృగాన్.

ప్రధావితాన్వా విత్రస్తాన్విస్రబ్ధాంశ్చాపి నిష్ఠితాన్.. 4.18.39..
ప్రమత్తానప్రమత్తాన్వా నరా మాంసార్థినో భృశమ్.
విధ్యన్తి విముఖాంశ్చాపి న చ దోషో.?త్ర విద్యతే.. 4.18.40..

యాన్తి రాజర్షయశ్చాత్ర మృగయాం ధర్మకోవిదాః.
తస్మాత్త్వం నిహతో యుద్ధే మయా బాణేన వానర! .. 4.18.41..
అయుధ్యన్ప్రతియుధ్యన్వా యస్మాచ్ఛాఖామృగో హ్యసి.

దుర్లభస్య చ ధర్మస్య జీవితస్య శుభస్య చ.. 4.18.42..
రాజానో వానరశ్రేష్ఠ! ప్రదాతారో న సంశయః.

తాన్న హింస్యాన్న చాక్రోశేన్నాక్షిపేన్నాప్రియం వదేత్.. 4.18.43..
దేవా మానుషరూపేణ చరన్త్యేతే మహీతలే.

త్వం తు ధర్మమవిజ్ఞాయ కేవలం రోషమాస్థితః.. 4.18.44..
ప్రదూషయసి మాం ధర్మే పితృపైతామహే స్థితమ్.

ఏవముక్తస్తు రామేణ వాలీ ప్రవ్యథితో భృశమ్.. 4.18.45..
న దోషం రాఘవే దధ్యౌ ధర్మే.?ధిగతనిశ్చయః.

ప్రత్యువాచ తతో రామం ప్రాఞ్జలిర్వానరేశ్వరః..4.18.46..
యత్త్వమాత్థ నరశ్రేష్ఠ! తదేవం నాత్ర సంశయః.

ప్రతివక్తుం ప్రకృష్టే హి నాపకృష్టస్తు శక్నుయాత్.. 4.18.47..
యదయుక్తం మయా పూర్వం ప్రమాదాద్వాక్యమప్రియమ్.
తత్రాపి ఖలు మే దోషం కర్తుం నార్హసి రాఘవ.

త్వం హి దృష్టార్థతత్త్వజ్ఞ: ప్రజానాం చ హితే రతః.
కార్యకారణసిద్ధౌ చ ప్రసన్నా బుద్ధిరవ్యయా.. 4.18.49..

మామప్యగతధర్మాణం వ్యతిక్రాన్తపురస్కృతమ్.
ధర్మసంహితయా వాచా ధర్మజ్ఞ! పరిపాలయ.. 4.18.50..

న త్వాత్మానమహం శోచే న తారాం న చ బాన్ధవాన్.
యథా పుత్రం గుణజ్యేష్ఠమఙ్గదం కనకాఙ్గదమ్ .. 4.18.51..

స మమాదర్శనాద్దీనో బాల్యాత్ప్రభృతి లాలితః.
తటాక ఇవ పీతామ్బురుపశోషం గమిష్యతి.. 4.18.52..

బాలశ్చాకృతబుద్ధిశ్చ ఏకపుత్రశ్చ మే ప్రియః.
తారేయో రామ! భవతా రక్షణీయో మహాబలః.. 4.18.53..

సుగ్రీవే చాఙ్గదే చైవ విధత్స్వ మతిముత్తమామ్.
త్వం హి శాస్తా చ గోప్తా చ కార్యాకార్యవిధౌ స్థితః.. 4.18.54..

యా తే నరపతే! వృత్తిర్భరతే లక్ష్మణే చ యా.
సుగ్రీవే చాఙ్గదే రాజంస్తాం త్వమాధాతుమిహాసి.. 4.18.55..

మద్దోషకృతదోషాం తాం యథా తారాం తపస్వినీమ్.
సుగ్రీవో నావమన్యేత తథా.?వస్థాతుమర్హసి.. 4.18.56..

త్వయా హ్యనుగృహీతేన రాజ్యం శక్యముపాసితుమ్.. 4.18.57..
త్వద్వశే వర్తమానేన తవ చిత్తానువర్తినా.
శక్యం దివం చార్జయితుం వసుధాం చాపి శాసితుమ్.. 4.18.58..

త్వత్తో.?హం వధమాకాఙ్క్షన్వార్యమాణో.?పి తారయా.
సుగ్రీవేణ సహ భ్రాత్రా ద్వన్ద్వయుద్ధముపాగతః.. 4.18.59..
ఇత్యుక్త్వా సన్నతో రామం విరరామ హరీశ్వరః.

స తమాశ్వాసయద్రామో వాలినం వ్యక్తదర్శనమ్.. 4.18.60..
సామసమ్పన్నయా వాచా ధర్మతత్త్వార్థయుక్తయా.

న సన్తాపస్త్వయా కార్య ఏతదర్థం ప్లవఙ్గమ! .. 4.18.61..
న వయం భవతా చిన్త్యా నాప్యాత్మా హరిసత్తమ.
వయం భవద్విశేషేణ ధర్మతః కృతనిశ్చయాః.. 4.18.62..

దణ్డ్యే యః పాతయేద్దణ్డం దణ్డ్యో యశ్చాపి దణ్డ్యతే.
కార్యకారణసిద్ధార్థా వుభౌ తౌ నావసీదతః.. 4.18.63..

తద్భవాన్దణ్డసంయోగాదస్మాద్విగతకల్మషః.
గతస్స్వాం ప్రకృతిం ధర్మ్యం ధర్మదృష్టేన వర్త్మనా.. 4.18.64..

త్యజ శోకం చ మోహం చ భయం చ హృదయే స్థితమ్.
త్వయా విధానం హర్యగ్ర్య! న శక్యమతివర్తితుమ్.. 4.18.65..

యథా త్వయ్యఙ్గదో నిత్యం వర్తతే వానరేశ్వర!.
తథా వర్తేత సుగ్రీవే మయి చాపి న సంశయః.. 4.18.66..

స తస్య వాక్యం మధురం మహాత్మన-
స్సమాహితం ధర్మపథానువర్తినః.
నిశమ్య రామస్య రణావమర్దినో
వచస్సుయుక్తం నిజగాద వానరః.. 4.18.67..

శరాభితప్తేన విచేతసా మయా
ప్రదూషితస్త్వం యదజానతా ప్రభో.
ఇదం మహేన్ద్రోపమ భీమవిక్రమ!
ప్రసాదితస్త్వం క్షమ మే నరేశ్వర!.. 4.18.68..

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కిన్ధాకాణ్డే అష్టాదశస్సర్గః.

కిష్కిందకాండ సర్గ 17

శ్రీ రామాయణం కిష్కిందకాండ సర్గ 17

తతశ్శరేణాభిహతో రామేణ రణకర్కశః.
పపాత సహసా వాలీ నికృత్త ఇవ పాదపః.. 4.17.1..

స భూమౌ న్యస్తసర్వాఙ్గస్తప్తకాఞ్చనభూషణః.
అపతద్దేవరాజస్య ముక్తరశ్మిరివ ధ్వజః.. 4.17.2..

తస్మిన్నిపతితే భూమౌ వానరాణాం గణేశ్వరే.
నష్టచన్ద్రమివ వ్యోమ న వ్యరాజత భూతలమ్.. 4.17.3..

భూమౌ నిపతితస్యాపి తస్య దేహం మహాత్మనః.
న శ్రీర్జహాతి న ప్రాణా న తేజో న పరాక్రమః.. 4.17.4..

శక్రదత్తా వరా మాలా కాఞ్చనీ వజ్రభూషితా.
దధార హరిముఖ్యస్య ప్రాణాంస్తేజ్శియం చ సా.. 4.17.5..

స తయా మాలయా వీరో హేమయా హరియూథపః.
సన్ధ్యానుగతపర్యన్తః పయోధర ఇవాభవత్.. 4.17.6..

తస్య మాలా చ దేహశ్చ మర్మఘాతీ చ యశ్శరః.
త్రిధేవ రచితా లక్ష్మీః పతితస్యాపి శోభతే.. 4.17.7..

తదస్త్రం తస్య వీరస్య స్వర్గమార్గప్రభావనమ్.
రామబాణాసనక్షిప్తమావహత్పరమాం గతిమ్.. 4.17.8..

తం తదా పతితం సఙ్ఖ్యే గతార్చిషమివానలమ్.
బహుమాన్య చ తం వీర వీక్షమాణం శనైరివ.4.17.9..
యయాతిమివ పుణ్యాన్తే దేవలోకాదిహచ్యుతమ్.
ఆదిత్యమివ కాలేన యుగాన్తే భువి పాతితమ్.4.17.11..
మహేన్ద్రమివ దుర్ధర్షంముపపేన్ద్రమివ దుస్సహమ్.
మహేన్ద్రపుత్రం పతితం వాలినం హేమమాలినమ్..4.17.12..
సింహోరస్కం మహాబాహుం దీప్తాస్యం హరిలోచనమ్.
లక్ష్మణానుగతో రామో దదర్శోపససర్ప చ..4.17.13..

తం దృష్ట్వా రాఘవం వాలీ లక్ష్మణం చ మహాబలమ్.
అబ్రవీత్ప్రశ్రితం వాక్యం పరుషం ధర్మసంహితమ్.. 4.17.13..
త్వం నరాధిపతేః పుత్రః ప్రధితః ప్రియదర్శనః
కులీనస్సత్త్వసమ్పన్న స్తేజస్వీ చరితవ్రతః..4.17.14..

పరాఙ్ముఖవధం కృత్వా కో.?త్ర ప్రాప్తస్త్వయా గుణః.
యదహం యుద్ధసంరబ్ధశ్శరేణోరసి తాడిత:.. 4.17.15..

రామః కరుణవేదీ చ ప్రజానాం చ హితే రతః.
సానుక్రోశో జితోత్సాహస్సమయజ్ఞో దృఢవ్రతః.
ఇతి తే సర్వభూతాని కథయన్తి యశో భువి… 4.17.16..

దమశ్శమః క్షమా ధర్మో ధృతిస్సత్యం పరాక్రమః.. 4.17.18..
పార్థివానాం గుణా రాజన్దణ్డశ్చాప్యపరాధిషు.

తాన్గుణాన్సమ్ప్రధార్యాహమగ్ర్యం చాభిజనం తవ.
తారయా ప్రతిషిద్ధో.?పి సుగ్రీవేణ సమాగతః.. 4.17.19..

న మామన్యేన సమ్రబ్ధం ప్రమత్తం యోద్ధు మర్హసి.. 4.17.20..
ఇతి మే బుద్ధిరుత్పన్నా బభూవాదర్శనే తవ.

న త్వాం వినిహతాత్మానం ధర్మధ్వజమధార్మికమ్.. 4.17.21..
జానే పాపసమాచారం తృణైః కూపమివావృతమ్.

సతాం వేషధరం పాపం ప్రచ్ఛన్నమివ పావకమ్.. 4.17.22..
నాహం త్వామభిజానామి ధర్మచ్ఛద్మాభిసంవృతమ్.

విషయే వా పురే వా తే యదా పాపం కరోమ్యహమ్.. 4.17.23..
న చ త్వామవజానే చ కస్మాత్త్వం హంస్యకిల్బిషమ్.
ఫలమూలాశనం నిత్యం వానరం వనగోచరమ్.. 4.17.24..
మామిహాప్రతియుధ్యన్తమన్యేన చ సమాగతమ్.

త్వం నరాధిపతేః పుత్రః ప్రతీతః ప్రియదర్శనః.. 4.17.25..
లిఙ్గమప్యస్తి తే రాజనన్దృశ్యతే ధర్మసంహితమ్.

కః క్షత్రియకులే జాత్శృతవాన్నష్టసంశయః.. 4.17.26..
ధర్మలిఙ్గప్రతిచ్ఛన్న క్రూరం కర్మ సమాచరేత్.

రామ! రాజకులే జాతో ధర్మవానితి విశ్రుతః..4.17.27..
అభవ్యో భవ్యరూపేణ కిమర్థం పరిధావసి.

సామ దానం క్షమా ధర్మస్సత్యం ధృతిపరాక్రమౌ.. 4.17.28..
పార్థివానాం గుణా రాజన్! దణ్డశ్చాప్యపరాధిషు.

వయం వనచరా రామ! మృగా మూలఫలాశనా:.. 4.17.29..
ఏషా ప్రకృతిరస్మాకం పురుషస్త్వం నరేశ్వరః.

భూమిర్హిరణ్యం రూప్యం చ విగ్రహే కారణాని చ.. 4.17.30..
అత్ర కస్తే వనే లోభో మదీయేషు ఫలేషు వా.

నయశ్చ వినయశ్చోభౌ నిగ్రహానుగ్రహావపి.. 4.17.31..
రాజవృత్తిరసఙ్కీర్ణా న నృపాః కామవృత్తయః.

త్వం తు కామప్రధానశ్చ కోపనశ్చానవస్థితః.. 4.17.32..
రాజవృత్తేశ్చ సఙ్కీణశ్శరాసనపరాయణః.

న తే.?స్త్యపచితిర్ధర్మే నార్థే బుద్ధిరవస్థితా.. 4.17.33..
ఇన్ద్రియైః కామవృత్తస్సన్కృష్యసే మనుజేశ్వర ! .

హత్వా బాణేన కాకుత్స్థ మామిహానపరాధినమ్.. 4.17.34..
కిం వక్ష్యసి సతాం మధ్యే కర్మ కృత్వా జుగుప్సితమ్.

రాజహా బ్రహ్మహా గోఘ్నశ్చోరః ప్రాణివధే రతః.. 4.17.35..
నాస్తికః పరివేత్తా చ సర్వే నిరయగామినః.

సూచకశ్చ కదర్యశ్చ మిత్రఘ్నో గురుతల్పగః.. 4.17.36..
లోకం పాపాత్మనామేతే గచ్ఛన్తే నాత్ర సంశయః.

అధార్యం చర్మ మే సద్భీ రోమాణ్యస్థి చ వర్జితమ్.
అభక్ష్యాణి చ మాంసాని త్వద్విధైర్ధర్మచారిభిః.. 4.17.37..

పఞ్చ పఞ్చ నఖా భక్ష్యా బ్రహ్మక్షత్రేణ రాఘవ! .. 4.17.38..
శల్యక శ్శ్వావిధో గోధా శశః కూర్మశ్చ పఞ్చమః.

చర్మ చాస్థి చ మే రాజన్ నస్పృశన్తి మనీషిణః.. 4.17.39..
అభక్ష్యాణి చ మాంసాని సో.?హం పఞ్చనఖో హతః.

తారయా వాక్యముక్తో.?హం సత్యం సర్వజ్ఞయా హితమ్.. 4.17.40..
తదతిక్రమ్య మోహేన కాలస్య వశమాగతః.

త్వయా నాథేన కాకుత్స్థ న సనాథా వసున్ధరా.
ప్రమదా శీలసమ్పన్నా ధూర్తేన పతినా యథా.. 4.17.41..

శఠో నైకృతికః క్షుద్రో మిథ్యాప్రశ్రితమానసః.
కథం దశరథేన త్వం జాతః పాపో మహాత్మనా.. 4.17.42..

ఛిన్నచారిత్రకక్ష్యేణ సతాం ధర్మాతివర్తినా.
త్యక్తధర్మాఙ్కుశేనాహం నిహతో రామహస్తినా.. 4.17.43..

అశుభం చాప్యయుక్తం చ సతాం చైవ విగర్హితమ్.
వక్ష్యసే చేదృశం కృత్వా సద్భిస్సహ సమాగతః.. 4.17.44..

ఉదాసీనేషు యో.?స్మాసు విక్రమ.?స్తే ప్రకాశితః.
అపకారిషు తే రాజన్నహి పశ్యామి విక్రమమ్.. 4.17.45..

దృశ్యమానస్తు యుద్ధ్యేథా మయా యది నృపాత్మజ! .
అద్య వైవస్వతం దేవం పశ్యేస్త్వం నిహతో మయా.. 4.17.46..

త్వయా.?దృశ్యేన తు రణే నిహతో.?హం దురాసదః.
ప్రసుప్తః పన్నగేనేవ నరః పానవశం గతః.. 4.17.47..

మామేవ యది పూర్వం త్వమేతదర్థమచోదయః.. 4.17.48..
మైథిలీమహమేకాహ్నా తవ చానీతవాన్భవేత్.
సుగ్రీవప్రియకామేన యదహం నిహతస్త్వయా.
కణ్ఠే బద్ధ్వా ప్రదద్యాం తే నిహతం రావణం రణే.. 4.17.49..

న్యస్తాం సాగరతోయే వా పాతాలే వాపి మైథిలీమ్.
ఆనయేయం తవాదేశాచ్ఛ్వేతామశ్వతరీమివ.. 4.17.50..

యుక్తం యత్ప్రాప్నుయాద్రాజ్యం సుగ్రీవస్స్వర్గతే మయి.
అయుక్తం యదధర్మేణ త్వయా.?హం నిహతో రణే.. 4.17.51..

కామమేవం విధో లోకః కాలేన వినియుజ్యతే.
క్షమం చేద్భవతా ప్రాప్తముత్తరం సాధు చిన్త్యతామ్.. 4.17.52..

ఇత్యేవముక్త్వా పరిశుష్కవక్త్రః
శరాభిఘాతాద్వ్యథితో మహాత్మా.
సమీక్ష్య రామం రవిసన్నికాశం
తూష్ణీం బభూవామరరాజసూనుః.. 4.17.53..

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కిన్ధాకాణ్డే సప్తదశస్సర్గః..

కిష్కిందకాండ సర్గ 16

శ్రీ రామాయణం కిష్కిందకాండ సర్గ 16

తామేవం బ్రువతీం తారాం తారాధిపనిభాననామ్.
వాలీ నిర్భర్త్సయామాస వచనం చేదమబ్రవీత్.. 4.16.1..

గర్జతో.?స్య చ సుసమ్భ్రశ్చ భ్రాతుః శత్రోర్విశేషతః.
మర్షయిష్యామ్యహం కేన కారణేన వరాననే! .. 4.16.2..

అధర్షితానాం శూరాణాం సమరేష్వనివర్తినామ్.
ధర్షణామర్షణం భీరు! మరణాదతిరిచ్యతే.. 4.16.3..

సోఢుం న చ సమర్థో.?హం యుద్ధకామస్య సంయుగే.
సుగ్రీవస్య చ సమ్రమ్భం హీనగ్రీవస్య గర్జతః.. 4.16.4..

న చ కార్యో విషాదస్తే రాఘవం ప్రతి మత్కృతే.
ధర్మజ్ఞశ్చ కృతజ్ఞశ్చ కథం పాపం కరిష్యతి.. 4.16.5..

నివర్తస్వ సహ స్త్రీభిః కథం భూయో.?నుగచ్ఛసి.
సౌహృదం దర్శితం తారే! మయి భక్తి: కృతా త్వయా.. 4.16.6..

ప్రతియోత్స్యామ్యహం గత్వా సుగ్రీవం జహి సమ్భ్రమమ్.
దర్పమాత్రం వినేష్యామి న చ ప్రాణైర్విమోక్ష్యతే.. 4.16.7..

అహం హ్యాజౌస్థితస్యాస్య కరిష్యామి యథేప్సితమ్.
వృక్షైర్ముష్టిప్రహారైశ్చ పీడితః ప్రతియాస్యతి.. 4.16.8..

న మే గర్వితమాయస్తం సహిష్యతి దురాత్మవాన్.
కృతం తారే! సహాయత్వం సౌహృదం దర్శితం మయి.. 4.16.9..

శాపితా.?పి మమ ప్రాణైర్నివర్తస్వ జనేన చ.
అహం జిత్వా నివర్తిష్యే తమహం భ్రాతరం రణే.. 4.16.10..

తం తు తారా పరిష్వజ్య వాలినం ప్రియవాదినీ.
చకార రుదతీ మన్దం దక్షిణా సా ప్రదక్షిణమ్.. 4.16.11..

తతః స్వస్త్యయనం కృత్వా మన్త్రవిద్విజయైషిణీ.
అన్తఃపురం సహ స్త్రీభిః ప్రవిష్టా శోకమోహితా.. 4.16.12..

ప్రవిష్టాయాం తు తారాయాం సహ స్త్రీభిస్స్వమాలయమ్.
నగరాన్నిర్యయౌ క్రుద్ధో మహాసర్ప ఇవ శ్వసన్.. 4.16.13..

స నిశ్శ్వస్య మహాతేజా వాలీ పరమరోషణః.
సర్వతశ్చారయన్ దృష్టిం శత్రుదర్శనకాఙ్క్షయా.. 4.16.14..

స దదర్శ తతశ్శ్రీమాన్ సుగ్రీవం హేమపిఙ్గలమ్.
సుసంవీతమవష్టబ్ధం దీప్యమానమివానలమ్.. 4.16.15..

స తం దృష్ట్వా మహావీర్యం సుగ్రీవం పర్యవస్థితమ్.
గాఢం పరిదధే వాసో వాలీ! పరమరోషణ:.. 4.16.16..

స వాలీ గాఢసంవీతో ముష్టిముద్యమ్య వీర్యవాన్.
సుగ్రీవమేవాభిముఖో యయౌ యోద్ధుం కృతక్షణః.. 4.16.17..

శ్లిష్టం ముష్టిం సముద్యమ్య సంరబ్ధతరమాగతః.
సుగ్రీవో.?పి సముద్దిశ్య వాలినం హేమమాలినమ్.. 4.16.18..

తం వాలీ క్రోధతామ్రాక్షస్సుగ్రీవం రణపణ్డితమ్.
ఆపతన్తం మహావేగమిదం వచనమబ్రవీత్.. 4.16.19..

ఏష ముష్టిర్మయాబద్ధో గాఢస్సన్నిహితాఙ్గులిః.
మయా వేగవిముక్తస్తే ప్రాణానాదాయ యాస్యతి.. 4.16.20..

ఏవముక్తస్తు సుగ్రీవః క్రుద్ధో వాలినమబ్రవీత్.
తవైవ చా హరన్ప్రాణాన్ముష్టిః పతతు మూర్ధని.. 4.16.21..

తాడితస్తేన సఙ్కృద్ధస్సమభిక్రమ్య వేగితః.
అభవచ్ఛోణితోద్గారీ సోత్పీడ ఇవ పర్వతః.. 4.16.22..

సుగ్రీవేణ తు నిస్సఙ్గం సాలముత్పాట్య తేజసా.
గాత్రేష్వభిహతో వాలీ వజ్రేణేవ మహాగిరిః.. 4.16.23..

స తు వాలీ ప్రచలితస్సాలతాడనవిహ్వలః.
గురుభారసమాక్రాన్తో నౌ సార్థ ఇవ సాగరే.. 4.16.24..

తౌ భీమబలవిక్రాన్తౌ సుపర్ణసమవేగినౌ.
ప్రవృద్ధౌ ఘోరవపుషౌ చన్ద్రసూర్యావివామ్బరే.
పరస్పరమమిత్రఘ్నౌ చ్ఛిద్రాన్వేషణతత్పరౌ.. 4.16.25..

తతో.?వర్ధత వాలీ తు బలవీర్యసమన్వితః.
సూర్యపుత్రో మహావీర్యస్సుగ్రీవః పరిహీయతే.. 4.16.26..

వాలినా భగ్నదర్పస్తు సుగ్రీవో మన్దవిక్రమః.
వాలినం ప్రతి సామర్షో దర్శయామాస లాఘవమ్.. 4.16.27..

వృక్షైః స్సశాఖై స్సశిఖైర్వజ్రకోటినిభైర్నఖైః.. 4.16.28..
ముష్టిభిర్జానుభిః పద్భిర్బాహుభిశ్చ పునః పునః.
తయోర్యుద్ధమభూద్ఘోరం వృత్రవాసవయోరివ.. 4.16.29..

తౌ శోణితాక్తౌ యుధ్యేతాం వానరౌ వనచారిణౌ.
మేఘావివ మహాశబ్దై స్తర్జమానౌ పరస్పరమ్.. 4.16.30..

హీయమానమథో.?పశ్యత్సుగ్రీవం వానరేశ్వరమ్.
వీక్షమాణం దిశశ్చైవ రాఘవస్స ముహుర్ముహుః.. 4.16.31..

తతో రామో మహాతేజా ఆర్తం దృష్ట్వా హరీశ్వరమ్.
శరం చ వీక్షతే వీరో వాలినో వధకారణాత్ .. 4.16.32..

తతో ధనుషి సన్ధాయ శరమాశీవిషోపమమ్.
పూరయామాస తచ్చాపం కాలచక్రమివాన్తకః.. 4.16.33..

తస్య జ్యాతలఘోషేణ త్రస్తాః పత్రరథేశ్వరాః.
ప్రదుద్రువుర్మృగాశ్చైవ యుగాన్త ఇవ మోహితాః.. 4.16.34..

ముక్తస్తు వజ్రనిర్ఘోష: ప్రదీప్తాశనిసన్నిభః.
రాఘవేణ మహాబాణో వాలివక్షసి పాతితః.. 4.16.35..

తతస్తేన మహాతేజా వీయౌటత్సిక్తః కపీశ్వరః.
వేగేనాభిహతో వాలీ నిపపాత మహీతలే.. 4.16.36..

ఇన్ద్రధ్వజ ఇవోద్ధూతః పౌర్ణమాస్యాం మహీతలే.
ఆశ్వయుక్సమయే మాసి గతశ్రీకో విచేతనః.. 4.16.37..

నరోత్తమః కాలయుగాన్తకోపమం
శరోత్తమం కాఞ్చనరూప్యభుషితమ్.
ససర్జ దీప్తం తమమిత్రమర్దనం
సధూమమగ్నిం ముఖతో యథా హరః.. 4.16.38..

అథోక్షితశ్శోణితతోయవిస్రవై-
స్సుపుష్పితాశోక ఇవానిలోద్ధతః.
విచేతనో వాసవసూనురాహవే
విభ్రంశితేన్ద్రధ్వజవత్క్షితిం గతః.. 4.16.39..

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కిన్ధాకాణ్డే షోడశస్సర్గః..

కిష్కిందకాండ సర్గ 15

శ్రీ రామాయణం కిష్కిందకాండ సర్గ 15

అథ తస్య నినాదం తం సుగ్రీవస్య మహాత్మనః.
శుశ్రావాన్తః పుర గతో వాలీ భ్రాతురమర్షణః.. 4.15.1..

శ్రుత్వా తు తస్య నినదం సర్వభూతప్రకమ్పనమ్.
మదశ్చైకపదే నష్టః క్రోధశ్చాపతితో మహాన్.. 4.15.2..

స తు రోషపరీతాఙ్గో వాలీ సన్ధ్యాకనకప్రభః.
ఉపరక్త ఇవాదిత్యస్సద్యో నిష్ప్రభతాం గతః.. 4.15.3..

వాలీ దంష్ట్రాకరాలస్తు క్రోధాద్దీప్తాగ్నిసన్నిభః.
భాత్యుత్పతితపద్మస్తు సమృణాళ ఇవ హ్రదః.. 4.15.4..

శబ్దం దుర్మర్షణం శ్రుత్వా నిష్పపాత తతో హరిః.
వేగేన చరణన్యాసైర్దారయన్నివ మేదినీమ్.. 4.15.5..

తం తు తారా పరిష్వజ్య స్నేహాద్దర్శితసౌహృదాః.
ఉవాచ త్రస్తసమ్భ్రాన్తా హితోదర్కమిదం వచః.. 4.15.6..

సాధు క్రోధమిమం వీర! నదీవేగమివాగతమ్.
శయనాదుత్థితః కాల్యం త్యజ భుక్తామివ స్రజమ్.. 4.15.7..

కాల్యమేతేన సఙ్గ్రామం కరిష్యసి చ వానర! .
వీర! తే శత్రుబాహుల్యం ఫల్గుతా వా న విద్యతే.. 4.15.8..

సహసా తవ నిష్క్రామో మమ తావన్న రోచతే.
శ్రూయతాం చాభిధాస్యామి యన్నిమిత్తం నివార్యసే.. 4.15.9..

పూర్వమాపతితః క్రోధాత్స త్వామాహ్వయతే యుధి.
నిష్పత్య చ నిరస్తస్తే హన్యమానో దిశో గతః.. 4.15.10..

త్వయా తస్య నిరస్తస్య పీడితస్య విశేషతః.
ఇహైత్య పునరాహ్వానం శఙ్కాం జనయతీవ మే.. 4.15.11..

దర్పశ్చ వ్యవసాయశ్చ యాదృశస్తస్య నర్దతః.
నినాదశ్చాపి సంరమ్భో నైతదల్పం హి కారణమ్.. 4.15.12..

నాసహాయమహం మన్యే సుగ్రీవం తమిహాగతమ్.
అవష్టబ్ధసహాయశ్చ యమాశ్రిత్యైష గర్జతి.. 4.15.13..

ప్రకృత్యా నిపుణశ్చైవ బుద్ధిమాంశ్చైవ వానరః.
అపరీక్షితవీర్యేణ సుగ్రీవస్సహనైష్యతి..4.15.14..

పూర్వమేవ మయా వీర! శ్రుతం కథయతో వచః.
అఙ్గదస్య కుమారస్య వక్ష్యామిత్వా హితం వచః.. 4.15.15..

అఙ్గదస్తు కుమారో.?యం వనాన్తముపనిర్గతః.
ప్రవృత్తిస్తేన కథితా చారై రాప్తైర్నివేదితా.. 4.15.16..

అయోధ్యాధిపతేః పుత్రౌ శూరౌ సమరదుర్జయౌ.
ఇక్ష్వాకూణాం కులే జాతౌ ప్రథితౌ రామలక్ష్మణౌ.. 4.15.17..
సుగ్రీవప్రియకామార్థం ప్రాప్తౌ తత్ర దురాసదౌ.

తవ భ్రాతుర్హి విఖ్యాతస్సహాయో రణకర్కశః.
రామః పరబలామర్దీ యుగాన్తాగ్నిరివోత్థితః.. 4.15.18..

నివాసవృక్షః సాధూనామాపన్నానాం పరా గతిః.
ఆర్తానాం సంశ్రయశ్చైవ యశసశ్చైకభాజనమ్.. 4.15.19..

జ్ఞానవిజ్ఞానసమ్పన్నో నిదేశే నిరతః పితుః.
ధాతూనామివ శైలేన్ద్రో గుణానామాకరో మహాన్.. 4.15.20..

తత్క్షమం న విరోధస్తే సహ తేన మహాత్మనా.
దుర్జయేనాప్రమేయేన రామేణ రణకర్మసు.. 4.15.21..

శూర! వక్ష్యామి తే కిఞ్చిన్న చేచ్ఛామ్యభ్యసూయితుమ్.
శ్రూయతాం క్రియతాం చైవ తవ వక్ష్యామి యద్ధితమ్.. 4.15.22..

యౌవరాజ్యేన సుగ్రీవం తూర్ణం సాధ్వభిషేచయ.
విగ్రహం మా కృథా వీర! భ్రాత్రా రాజన్బలీయసా.. 4.15.23..

అహం హి తే క్షమం మన్యే తేన రామేణ సౌహృదమ్.
సుగ్రీవేణ చ సమ్ప్రీతిం వైరముత్సృజ్య దూరతః.. 4.15.24..

లాలనీయో హి తే భ్రాతా యవీయానేష వానరః.
తత్ర వా సన్నిహస్థో వా సర్వథా బన్ధురేవ తే.. 4.15.25..

న హి తేన సమం బన్ధుం భువి పశ్యామి కఞ్చన.. 4.15.26..
దానమానాదిసత్కారైః కురుష్వ ప్రత్యనన్తరమ్.
వైరమేతత్సముత్సృజ్య తవ పార్శ్వే స తిష్ఠతు.. 4.15.27..

సుగ్రీవో విపులగ్రీవస్తవబన్ధుస్సదా మతః.
భ్రాతృస్సౌహృదమాలమ్బ నాన్యా గతిరిహాస్తి తే.. 4.15.28..

యది తే మత్ప్రియం కార్యం యది చావైషి మాం హితామ్.
యాచ్యమానః ప్రయత్నేన సాధు వాక్యం కురుష్వ మే.. 4.15.29..

ప్రసీద పథ్యం శృణు జల్పితం హి మే
న రోష మేవానువిధాతుమర్హసి.
క్షమో హి తే కోసలరాజసూనునా
న విగ్రహశ్శక్రసమానతేజసా.. 4.15.30..

తదా హి తారా హితమేవ వాక్యం
తం వాలినం పథ్యమిదం బభాషే.
న రోచతే తద్వచనం హి తస్య
కాలాభిపన్నస్య వినాశకాలే.. 4.15.31..

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కిన్ధాకాణ్డే పఞ్చదశస్సర్గః..

కిష్కిందకాండ సర్గ 14

శ్రీ రామాయణం కిష్కిందకాండ సర్గ 14

సర్వే తే త్వరితం గత్వా కిష్కిన్ధాం వాలి పాలితామ్.
వృక్షైరాత్మానమావృత్య వ్యతిష్ఠన్ గహనే వనే.. 4.14.1..

విచార్య సర్వతో దృష్టిం కాననే కాననప్రియః.
సుగ్రీవో విపులగ్రీవః క్రోధమాహారయద్భృశమ్.. 4.14.2..

తతస్స నినదం ఘోరం కృత్వా యుద్ధాయ చాహ్వయత్.
పరివారైః పరివృతో నాదైర్భిన్దన్నివామ్బరమ్.. 4.14.3..
గర్జన్నివ మహామేఘో వాయువేగపురస్సరః.

అథ బాలార్కసదృశో దృప్తసింహగతిస్తదా.. 4.14.4..
దృష్ట్వా రామం క్రియాదక్షం సుగ్రీవో వాక్యమబ్రవీత్.

హరివాగురయా వ్యాప్తాం తప్తకాఞ్చనతోరణామ్..
ప్రాప్తాః స్మ ధ్వజయన్త్రాఢ్యాం కిష్కిన్ధాం వాలినః పురీమ్..4.14.5..

ప్రతిజ్ఞా యా త్వయా వీర! కృతా వాలివధే పురా.
సఫలాం కురు తాం క్షిప్రం లతాం కాల ఇవాగతః.. 4.14.6..

ఏవముక్తస్తు ధర్మాత్మా సుగ్రీవేణ స రాఘవః.
తమేవోవాచ వచనం సుగ్రీవం శత్రుసూదనః.. 4.14.7..

కృతాభిజ్ఞానచిహ్నస్త్వ మనయా గజసాహ్వయా.
లక్ష్మణేన సముత్పాట్య యైషా కణ్ఠే కృతా తవ.. 4.14.8..

శోభసే.?హ్యధికం వీర! లతయా కణ్ఠసక్తయా.
విపరీత ఇవాకాశే సూర్యో నక్షత్రమాలయా.. 4.14.9..

అద్య వాలిసముత్థం తే భయం వైరం చ వానర! .
ఏకేనాహం ప్రమోక్ష్యామి బాణమోక్షేణ సంయుగే.. 4.14.10..

మమ దర్శయ సుగ్రీవ! వైరిణం భ్రాతృరూపిణమ్.
వాలీ వినిహతో యావద్వనే పాంసుషు వేష్టతే.. 4.14.11..

యది దృష్టిపథం ప్రాప్తో జీవన్స వినివర్తతే.
తతో దోషేణ మా గచ్ఛేత్సద్యో గర్హేచ్చ మా భవాన్.. 4.14.12..

ప్రత్యక్షం సప్త తే సాలా మయా బాణేన దారితాః.
తేనావేహి బలేనాద్య వాలినం నిహతం మయా.. 4.14.13..

అనృతం నోక్తపూర్వం మే వీర! కృచ్ఛ్రే.?పి తిష్టతా.
ధర్మలోభపరీతేన న చ వక్ష్యే కథఞ్చన.. 4.14.14..

సఫలాం చ కరిష్యామి ప్రతిజ్ఞాం జహి సమ్భ్రమమ్.
ప్రసూతం కలమం క్షేత్రే వర్షేణేవ శతక్రతుః.. 4.14.15..

తదాహ్వాననిమిత్తం త్వం వాలినో హేమమాలినః.
సుగ్రీవ! కురు తం శబ్దం నిష్పతేద్యేన వానరః.. 4.14.16..

జితకాశీ బలశ్లాఘీ త్వయా చాధర్షితః పురా.
నిష్పతిష్యత్యసఙ్గేన వాలీ స ప్రియసంయుగః.. 4.14.17..

రిపూణాం ధర్షిణ శూరా మర్షయన్తి న సంయుగే.
జానన్తస్తు స్వకం వీర్యం స్త్రీసమక్షం విశేషతః.. 4.14.18..

స తు రామవచశ్శ్రుత్వా సుగ్రీవో హేమపిఙ్గలః.
ననర్ద క్రూరనాదేన వినిర్భిన్దన్నివామ్బరమ్.. 4.14.19..

తస్య శబ్దేన విత్రస్తా గావో యాన్తి హతప్రభాః.
రాజదోషపరామృష్టాః కులస్త్రియ ఇవాకులాః.. 4.14.20..

ద్రవన్తి చ మృగాశ్శీఘ్రం భగ్నా ఇవ రణే హయాః.
పతన్తి చ ఖగా భూమౌ క్షీణపుణ్యా ఇవ గ్రహాః.. 4.14.21..

తతస్సజీమూతగణప్రణాదో
నాదం హ్యముఞ్చత్త్వరయా ప్రతీతః.
సూర్యాత్మజశ్శౌర్యవివృద్ధతేజాః
సరిత్పతిర్వా.?నిలచఞ్చలోర్మిః.. 4.14.22..

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే కిష్కిన్ధాకాణ్డే చతుర్దశస్సర్గః..