ముంగిలి » AyodhyaKaanda » అయోధ్యకాండ సర్గ 52

అయోధ్యకాండ సర్గ 52

శ్రీ రామాయణం అయోధ్యకాండ సర్గ 52

ప్రభాతాయాం తు శర్వర్యాం పృథువక్షా మహాయశాః.
ఉవాచ రామః సౌమిత్రిం లక్ష్మణం శుభలక్షణమ్..2.52.1..

భాస్కరోదయకాలో.?యం గతా భగవతీ నిశా.
అసౌ సుకృష్ణో విహగః కోకిలస్తాత! కూజతి..2.52.2..

బర్హిణానాం చ నిర్ఘోషః శ్రూయతే నదతాం వనే.
తరామ జాహ్నవీం సౌమ్య శీఘ్రగాం సాగరఙ్గమామ్ ..2.52.3..

విజ్ఞాయ రామస్య వచః సౌమిత్రిర్మిత్రనన్దనః.
గుహమామన్త్ర్య సూతం చ సో.?తిష్ఠద్భ్రాతురగ్రతః..2.52.4..

స తు రామస్య వచనం నిశమ్య ప్రతిగృహ్య చ.
స్థపతిస్తూర్ణమాహూయ సచివానిదమబ్రవీత్..2.52.5..

అస్య వాహనసంయుక్తాం కర్ణగ్రాహవతీం శుభామ్.
సుప్రతారాం దృఢాం తీర్థే శీఘ్రం నావముపాహర..2.52.6..

తం నిశమ్య సమాదేశం గుహామాత్యగణో మహాన్.
ఉపోహ్య రుచిరాం నావం గుహాయ ప్రత్యవేదయత్..2.52.7..

తతః స ప్రాఞ్జలిర్భూత్వా గుహో రాఘవమబ్రవీత్.
ఉపస్థితేయం నౌర్దేవ భూయః కిం కరవాణి తే..2.52.8..

తవామరసుతప్రఖ్య తర్తుం సాగరగాం నదీమ్.
నౌరియం పురుషవ్యాఘ్ర! తాం త్వమారోహ సువ్రత..2.52.9..

అథోవాచ మహాతేజా రామో గుహమిదం వచః.
కృతకామో.?స్మి భవతా శీఘ్రమారోప్యతామితి..2.52.10..

తతః కలాపాన్ సన్నహ్య ఖడ్గౌ బధ్వా చ ధన్వినౌ.
జగ్మతుర్యేన తౌ గఙ్గాం సీతయా సహ రాఘవౌ..2.52.11..

రామమేవ తు ధర్మజ్ఞముపగమ్య వినీతవత్.
కిమహం కరవాణీతి సూతః ప్రాఞ్జలిరబ్రవీత్..2.52.12..

తతో.?బ్రవీద్దాశరథిః సుమన్త్రం
స్పృశన్ కరేణోత్తమదక్షిణేన.
సుమన్త్ర! శీఘ్రం పునరేవ యాహి
రాజ్ఞః సకాశే భవ చాప్రమత్తః..2.52.13..

నివర్తస్వేత్యువాచైవ హ్యేతావద్ధి కృతం మమ.
రథం విహాయ పద్భ్యాం తు గమిష్యామి మహావనమ్..2.52.14..

ఆత్మానం త్వభ్యనుజ్ఞాతమవేక్ష్యార్తః స సారథిః.
సుమన్త్రః పురుషవ్యాఘ్రమైక్ష్వాకమిదమబ్రవీత్..2.52.15..

నాతిక్రాన్తమిదం లోకే పురుషేణేహ కేనచిత్ .
తవ సభ్రాతృభార్యస్య వాసః ప్రాకృతవద్వనే ..2.52.16..

న మన్యే బ్రహ్మచర్యే.?స్తి స్వధీతే వా ఫలోదయః.
మార్దవార్జవయోర్వాపి త్వాం చేద్వ్యసనమాగతమ్ ..2.52.17..

సహ రాఘవ వైదేహ్యా భ్రాత్రా చైవ వనే వసన్ .
త్వం గతిం ప్రాప్స్యసే వీర! త్రీన్ లోకాంస్తు జయన్నివ..2.52.18..

వయం ఖలు హతా రామ! యే త్వయాప్యుపవఞ్చితాః .
కైకేయ్యా వశమేష్యామః పాపాయా దుఃఖభాగినః ..2.52.19..

ఇతి బ్రువన్నాత్మసమం సుమన్త్రః సారథిస్తదా .
దృష్ట్వా దూరగతం రామం దుఃఖార్తో రురుదే చిరమ్ ..2.52.20..

తతస్తు విగతే బాష్పే సూతం స్పృష్టోదకం శుచిమ్ .
రామస్తు మధురం వాక్యం పునః పునరువాచ తమ్ ..2.52.21..

ఇక్ష్వాకూణాం త్వయా తుల్యం సుహృదం నోపలక్షయే.
యథా దశరథో రాజా మాం న శోచేత్తథా కురు..2.52.22..

శోకోపహతచేతాశ్చ వృద్ధశ్చ జగతీపతిః .
కామభావావసన్నశ్చ తస్మాదేతద్బ్రవీమి తే ..2.52.23..

యద్యదాజ్ఞాపయేత్కిఞ్చిత్స మహాత్మా మహీపతిః .
కైకేయ్యాః ప్రియకామార్థం కార్యం తదవికాఙ్క్షయా ..2.52.24..

ఏతదర్థం హి రాజ్యాని ప్రశాసతి నరేశ్వరాః .
యదేషాం సర్వకృత్యేషు మనో న ప్రతిహన్యతే ..2.52.25..

యద్యథా స మహారాజో నాలీకమధిగచ్ఛతి.
న చ తామ్యతి దుఃఖేన సుమన్త్ర కురు తత్తథా..2.52.26..

అదృష్టదుఃఖం రాజానం వృద్ధమార్యం జితేన్ద్రియమ్ .
బ్రూయాస్త్వమభివాద్యైవ మమ హేతోరిదం వచః ..2.52.27..

నైవాహమనుశోచామి లక్ష్మణో న చ మైథిలీ .
అయోధ్యాయాశ్చ్యుతాశ్చేతి వనే వత్స్యామహేతి చ..2.52.28..

చతుర్దశసు వర్షేషు నివృత్తేషు పునః పునః.
లక్ష్మణం మాం చ సీతాం చ ద్రక్ష్యసే క్షిప్రమాగతాన్ ..2.52.29..

ఏవముక్త్వా తు రాజానం మాతరం చ సుమన్త్ర! మే .
అన్యాశ్చ దేవీస్సహితాః కైకేయీం చ పునః పునః..2.52.30..
ఆరోగ్యం బ్రూహి కౌసల్యామథ పాదాభివన్దనమ్ .
సీతాయా మమ చా.?.?ర్యస్య వచనాల్లక్ష్మణస్య చ ..2.52.31..

బ్రూయాశ్చ హి మహారాజం భరతం క్షిప్రమానయ.
ఆగతశ్చాపి భరతః స్థాప్యో నృపమతే పదే..2.52.32..

భరతం చ పరిష్వజ్య యౌవరాజ్యే.?భిషిచ్య చ .
అస్మత్సన్తాపజం దుఃఖం న త్వామభిభవిష్యతి ..2.52.33..

భరతశ్చాపి వక్తవ్యో యథా రాజని వర్తసే.
తథా మాతృషు వర్తేథాః సర్వాస్వేవావిశేషతః..2.52.34..

యథా చ తవ కైకేయీ సుమిత్రా చ విశేషతః.
తథైవ దేవీ కౌసల్యా మమ మాతా విశేషతః..2.2.35..

తాతస్య ప్రియకామేన యౌవరాజ్యమపేక్షతా.
లోకయోరుభయోః శక్యం త్వయా యత్సుఖమేధితుమ్..2.52.36..

నివర్త్యమానో రామేణ సుమన్త్రః శోకకర్శితః .
తత్సర్వం వచనం శ్రుత్వా స్నేహాత్కాకుత్స్థమబ్రవీత్ ..2.52.37..

యదహం నోపచారేణ బ్రూయాం స్నేహాదవిక్లబః .
భక్తిమానితి తత్తావద్వాక్యం త్వం క్షన్తుమర్హసి ..2.52.38..

కథం హి త్వద్విహీనో.?హం ప్రతియాస్యామి తాం పురీమ్ .
తవ తావద్వియోగేన పుత్రశోకాకులామివ ..2.52.39..

సరామమపి తావన్మే రథం దృష్ట్వా తదా జనః.
వినా రామం రథం దృష్ట్వా విదీర్యేతాపి సా పురీ ..2.52.40..

దైన్యం హి నగరీ గచ్ఛేద్దృష్ట్వా శూన్యమిమం రథమ్ .
సూతావశేషం స్వం సైన్యం హతవీరమివా.?హవే ..2.52.41..

దూరే.?పి నివసన్తం త్వాం మానసేనాగ్రతః స్థితమ్ .
చిన్తయన్తో.?ద్య నూనం త్వాం నిరాహారాః కృతాః ప్రజాః ..2.52.42..

దృష్టం తద్ధి త్వయా రామ! యాదృశం త్వత్ప్రవాసనే .
ప్రజానాం సఙ్కులం వృత్తం త్వచ్ఛోకక్లాన్తచేతసామ్ ..2.52.43..

ఆర్తనాదో హి యః పౌరైర్ముక్తస్త్వద్విప్రవాసనే .
సరథం మాం నిశామ్యైవ కుర్యుః శతగుణం తతః ..2.52.44..

అహం కిం చాపి వక్ష్యామి దేవీం తవ సుతో మయా .
నీతో.?సౌ మాతులకులం సన్తాపం మా కృథా ఇతి ..2.52.45..

అసత్యమపి నైవాహం బ్రూయాం వచనమీదృశమ్ .
కథమప్రియమేవాహం బ్రూయాం సత్యమిదం వచః ..2.52.46..

మమ తావన్నియోగస్థాస్త్వద్బన్ధుజనవాహినః.
కథం రథం త్వయా హీనం ప్రవక్ష్యన్తి హయోత్తమాః ..2.52.47..

తన్న శక్ష్యామ్యహం గన్తుమయోధ్యాం త్వదృతే.?నఘ .
వనవాసానుయానాయ మామనుజ్ఞాతుమర్హసి ..2.52.48..

యది మే యాచమానస్య త్యాగమేవ కరిష్యసి .
సరథో.?గ్నిం ప్రవేక్ష్యామి త్యక్తమాత్ర ఇహ త్వయా ..2.52.49..

భవిష్యన్తి వనే యాని తపోవిఘ్నకరాణి తే .
రథేన ప్రతిబాధిష్యే తాని సత్త్వాని రాఘవ! ..2.52.50..

త్వత్కృతే న మయా.?వాప్తం రథచర్యాకృతం సుఖమ్ .
ఆశంసే త్వత్కృతే నాహం వనవాసకృతం సుఖమ్ ..2.52.51..

ప్రసీదేచ్ఛామి తే.?రణ్యే భవితుం ప్రత్యనన్తరః .
ప్రీత్యా.?భిహితమిచ్ఛామి భవ మే ప్రత్యనన్తరః ..2.52.52..

ఇమే చాపి హయా వీర! యది తే వనవాసినః .
పరిచర్యాం కరిష్యన్తి ప్రాప్స్యన్తి పరమాం గతిమ్ ..2.52.53..

తవ శుశ్రూషణం మూర్ధ్నా కరిష్యామి వనే వసన్ .
అయోధ్యాం దేవలోకం వా సర్వథా ప్రజహామ్యహమ్ ..2.52.54..

న హి శక్యా ప్రవేష్టుం సా మయా.?యోధ్యా త్వయా వినా .
రాజధానీ మహేన్ద్రస్య యథా దుష్కృతకర్మణా ..2.52.55..

వనవాసే క్షయం ప్రాప్తే మమైష హి మనోరథః.
యదనేన రథేనైవ త్వాం వహేయం పురీం పునః ..2.52.56..

చతుర్దశ హి వర్షాణి సహితస్య త్వయా వనే .
క్షణభూతాని యాస్యన్తి శతసఙ్ఖ్యాన్యతో.?న్యథా ..2.52.57..

భృత్యవత్సల! తిష్ఠన్తం భర్తృపుత్రగతే పథి .
భక్తం భృత్యం స్థితం స్థిత్యాం త్వం న మాం హాతుమర్హసి ..2.52.58..

ఏవం బహువిధం దీనం యాచమానం పునః పునః.
రామో భృత్యానుకమ్పీ తు సుమన్త్రమిదమబ్రవీత్ ..2.52.59..

జానామి పరమాం భక్తిం మయి తే భర్తృవత్సల .
శృణు చాపి యదర్థం త్వాం ప్రేషయామి పురీమితః ..2.52.60..

నగరీం త్వాం గతం దృష్ట్వా జననీ మే యవీయసీ .
కైకేయీ ప్రత్యయం గచ్ఛేదితి రామో వనం గతః ..2.52.61..

పరితుష్టా హి సా దేవీ వనవాసం గతే మయి .
రాజానం నాతిశఙ్కేత ‘మిథ్యావాదీ’తి ధార్మికమ్ ..2.52.62..

ఏష మే ప్రథమః కల్పో యదమ్బా మే యవీయసీ .
భరతారక్షితం స్ఫీతం పుత్రరాజ్యమవాప్నుయాత్..2.52.63..

మమ ప్రియార్థం రాజ్ఞశ్చ సరథస్త్వం పురీం వ్రజ .
సన్దిష్టశ్చాసి యానర్థాంస్తాం స్తాన్ బ్రూయాస్తథా తథా ..2.52.64..

ఇత్యుక్త్వా వచనం సూతం సాన్త్వయిత్వా పునః పునః .
గుహం వచనమక్లీబో రామో హేతుమదబ్రవీత్ ..2.52.65..

నేదానీం గుహ యోగ్యో.?యం వాసో మే సజనే వనే .
ఆవశ్యం హ్యాశ్రమే వాసః కర్తవ్యస్తద్గతో విధిః ..2.52.66..

సో.?హం గృహీత్వా నియమం తపస్వి జనభూషణమ్ .
హితకామః పితుర్భూయః సీతాయా లక్ష్మణస్య చ ..2.52.67..
జటాః కృత్వా గమిష్యామి న్యగ్రోధక్షీరమానయ .

తత్ క్షీరం రాజపుత్రాయ గుహః క్షిప్రముపాహరత్ ..2.52.68..
లక్ష్మణస్యాత్మనశ్చైవ రామస్తేనాకరోజ్జటాః .

దీర్ఘబాహుర్నరవ్యాఘ్రో జటిలత్వమధారయత్ ..2.52.69..
తౌ తదా చీరవసనౌ జటామణ్డలధారిణౌ .
ఆశోభేతామృషిసమౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ ..2.52.70..

తతో వైఖానసం మార్గమాస్థితః సహ లక్ష్మణః .
వ్రతమాదిష్టవాన్ రామః సఖాయం గుహమబ్రవీత్ ..2.52.71..

అప్రమత్తో బలే కోశే దుర్గే జనపదే తథా .
భవేథా గుహ రాజ్యం హి దురారక్షతమం మతమ్ ..2.52.72..

తతస్తం సమనుజ్ఞాయ గుహమిక్ష్వాకునన్దనః .
జగామ తూర్ణమవ్యగ్రః సభార్యః సహ లక్ష్మణః ..2.52.73..

స తు దృష్ట్వా నదీతీరే నావమిక్ష్వాకునన్దనః .
తితీర్షుః శీఘ్రగాం గఙ్గామిదం లక్ష్మణమబ్రవీత్ ..2.52.74..

ఆరోహ త్వం నరవ్యాఘ్ర స్థితాం నావమిమాం శనైః .
సీతాం చారోపయాన్వక్షం పరిగృహ్య మనస్వినీమ్ ..2.52.75..

స భ్రాతుః శాసనం శ్రుత్వా సర్వమప్రతికూలయన్ .
ఆరోప్య మైథిలీం పూర్వమారురోహా.?.?త్మవాం స్తతః ..2.52.76..

అథారురోహ తేజస్వీ స్వయం లక్ష్మణపూర్వజః .
తతో నిషాదాధిపతిర్గుహో జ్ఞాతీనచోదయత్ ..2.52.77..

రాఘవో.?పి మహాతేజా నావమారుహ్య తాం తతః .
బ్రహ్మవత్ క్షత్రవచ్చైవ జజాప హితమాత్మనః ..2.52.78..

ఆచమ్య చ యథాశాస్త్రం నదీం తాం సహ సీతయా .
ప్రాణమత్ప్రీతిసంహృష్టో లక్ష్మణశ్చామితప్రభః..2.52.79..

అనుజ్ఞాయ సుమన్త్రం చ సబలం చైవ తం గుహమ్ .
ఆస్థాయ నావం రామస్తు చోదయామాస నావికాన్..2.52.80..

తతస్తైశ్చోదితా సా నౌః కర్ణధారసమాహితా .
శుభస్ఫ్యవేగాభిహతా శీఘ్రం సలిలమత్యగాత్ ..2.52.81…

మధ్యం తు సమనుప్రాప్య భాగీరథ్యాస్త్వనిన్దితా .
వైదేహీ ప్రాఞ్జలిర్భూత్వా తాం నదీమిదమబ్రవీత్ ..2.52.82…

పుత్రో దశరథస్యాయం మహారాజస్య ధీమతః.
నిదేశం పారయిత్వేమం గఙ్గే త్వదభిరక్షితః ..2.52.83..
చతుర్దశ హి వర్షాణి సమగ్రాణ్యుష్య కాననే .
భ్రాత్రా సహ మయా చైవ పునః ప్రత్యాగమిష్యతి ..2.52.84..
తతస్త్వాం దేవి! సుభగే! క్షేమేణ పునరాగతా .
యక్ష్యే ప్రముదితా గఙ్గే! సర్వకామసమృద్ధినీ ..2.52.85..

త్వం హి త్రిపథగా దేవి! బ్రహ్మలోకం సమీక్షసే .
భార్యా చోదధిరాజస్య లోకే.?స్మిన్ సమ్ప్రదృశ్యసే ..2.52.86..

సా త్వాం దేవి! నమస్యామి ప్రశంసామి చ శోభనే .
ప్రాప్తరాజ్యే నరవ్యాఘ్రే శివేన పునరాగతే ..2.52.87..
గవాం శతసహస్రాణి వస్త్రాణ్యన్నం చ పేశలమ్ .
బ్రాహ్మణేభ్యః ప్రదాస్యామి తవ ప్రియచికీర్షయా ..2.52.88..

సురాఘటసహస్రేణ మాంసభూతౌదనేన చ .
యక్ష్యే త్వాం ప్రయతా దేవి పురీం పునరుపాగతా ..2.52.89..

యాని త్వత్తీరవాసీని దైవతాని చ సన్తి హి .
తాని సర్వాణి యక్ష్యామి తీర్థాన్యాయతనాని చ ..2.52.90..

పునరేవ మహాబాహుర్మయా భ్రాత్రా చ సఙ్గతః.
అయోధ్యాం వనవాసాత్తు ప్రవిశత్వనఘో.?నఘే! ..2.52.91..

తథా సమ్భాషమాణా సా సీతా గఙ్గామనిన్దితా .
దక్షిణా దక్షిణం తీరం క్షిప్రమేవాభ్యుపాగమత్ ..2.52.92..

తీరం తు సమనుప్రాప్య నావం హిత్వా నరర్షభః.
ప్రాతిష్ఠత సహ భ్రాత్రా వైదేహ్యా చ పరన్తపః..2.52.93..

అథాబ్రవీన్మహాబాహుః సుమిత్రానన్దవర్ధనమ్ .
భవ సంరక్షణార్థాయ సజనే విజనే.?పి వా ..2.52.94..

అవశ్యం రక్షణం కార్యమదృష్టే విజనే వనే .
అగ్రతో గచ్ఛ సౌమిత్రే! సీతా త్వామనుగచ్ఛతు …2.52.95..

పృష్ఠతో.?హం గమిష్యామి త్వాం చ సీతాం చ పాలయన్ .
అన్యోన్యస్యేహ నో రక్షా కర్తవ్యా పురుషర్షభ ..2.52.96..

న హి తావదతిక్రాన్తా సుకరా కాచన క్రియా.
అద్య దుఃఖం తు వైదేహీ వనవాసస్య వేత్స్యతి ..2.52.97..

ప్రణష్టజనసమ్బాధం క్షేత్రారామవివర్జితమ్ .
విషమం చ ప్రపాతం చ వనమద్య ప్రవేక్ష్యతి ..2.52.98..

శ్రుత్వా రామస్య వచనం ప్రతస్థే లక్ష్మణో.?గ్రతః.
అనన్తరం చ సీతాయా రాఘవో రఘునన్దనః ..2.52.99..

గతం తు గఙ్గాపరపారమాశు
రామం సుమన్త్రః ప్రతతం నిరీక్ష్య.
అధ్వప్రకర్షాద్వినివృత్తదృష్టి
ర్ముమోచ బాష్పం వ్యథిత స్తపస్వీ..2.52.100..

స లోకపాలప్రతిమప్రభావవాం
స్తీర్త్వా మహాత్మా వరదో మహానదీమ్.
తతః సమృద్ధాన్ శుభసస్యమాలినః
క్రమేణ వత్సాన్ ముదితానుపాగమత్ ..2.52.101..

తౌ తత్ర హత్వా చతురో మహామృగాన్
వరాహమృశ్యం పృషతం మహారురుమ్ .
ఆదాయ మేధ్యం త్వరితం బుభుక్షితౌ
వాసాయ కాలే యయతుర్వనస్పతిమ్ ..2.52.102..

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే అయోధ్యాకాణ్డే ద్విపఞ్చాశ స్సర్గః..

స్పందించండి

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / మార్చు )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / మార్చు )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / మార్చు )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / మార్చు )

Connecting to %s